6 - 7 - 3 - صومعه‌سرا صومعه‌سرا قبلا يكى از روستاهاى كسما بشمار مىرفت . در گذشته نسبت به آباديهاى اطراف خود از اهميت كمترى برخوردار بوده ، ليكن امروزه به دليل داشتن موقعيت بهتر از آباديهاى ديگر پيشى گرفته و به صورت مركز شهرستان از اعتبار زيادى برخوردار است . صومعه‌سرا شهر زيبائى است كه در ميان مزارع و باغهاى وسيع قرار گرفته است . برنج و توتون از محصولات مهم صومعه‌سراست و در كنار آن پرورش كرم ابريشم و چايكارى رواج زيادى دارد . صومعه‌سرا شهر جديدى است و به همين دليل اكثر ساختمانهاى آن نوساز هستند . فعاليتهاى اقتصادى شهر عمدتا بر مبادلهء محصولات كشاورزى روستاهاى اطراف متكى است . در محل مناره بازار نزديك به صومعه‌سرا مناره‌اى تاريخى وجود دارد كه گويا از زمان سلجوقيان برجاى مانده است . اين مناره حدود 20 متر ارتفاع دارد . در اطراف صومعه‌سرا پلها و امامزاده‌ها و آثار زيادى وجود دارد كه بسيارى از آنها داراى ارزش تاريخى هستند . 7 - 7 - 3 - ماسوله شهر تاريخى ماسوله در 35 كيلومترى غرب فومن واقع شده است . اهميت شهر ماسوله در وضع ساختمانى و معمارى سنتى آن است . ماسوله بر روى دامنه كوهى قرار گرفته و خانه‌هاى آن بر روى هم قرار گرفته‌اند و گذرگاههاى عمومى از پشت‌بام خانه‌ها مىگذرد . اين الگوى خانه‌سازى منظره زيبائى بر روى دامنه به وجود آورده كه شهر ماسوله را از ساير شهرها مشخص ساخته است . ساكنان اصلى ماسوله تالش هستند و زبان اصلى آنان نيز تالشى است . محدوديت كشاورزى ماسوله مردم را به دامدارى و صنايع دستى سوق داده است . از اين‌رو فعاليتهايى مانند آهنگرى ، چموش‌دوزى و توليد محصولات و ابزار فلزى مانند : بيل ، داس ، گاوآهن ، تبر ، چاقو ، قيچى ، همچنين گليم‌بافى و جاجيم‌بافى و جوراب‌بافى جزو مشاغل اصلى مردم ماسوله است . محصولات فلزى ماسوله در گذشته به عنوان ابزار كشاورزى در نواحى مختلف گيلان مصرف فراوان داشت . قبلا در جنوب ماسوله معدن آهن وجود داشته كه با استخراج و ذوب آن آهن مورد نياز صنعتگران تأمين مىشد . همچنين صنايع دباغى ماسوله چرم مورد نياز چموش‌دوزان را فراهم مىكرد . از حدود 40 سال قبل به تدريج با وارد شدن نمونه‌هاى صنعتى و كارخانه‌اى اين محصولات به بازار مصرف كالاهاى توليدى ماسوله رو به كاهش نهاد و طى چند دههء اخير به كلى از رونق افتاد . اما هنوز در گوشه‌وكنار بازار ماسوله نمونه‌هاى محدودى از كارگاهها و صنعتگران قديمى وجود دارند كه به شيوهء قديم كالاهاى مزبور را توليد مىكنند . مشتريان اصلى اين كالاها نه كشاورزان و شهرنشينان ، بلكه انبوه مسافرانى هستند كه براى بازديد از شهر تاريخى ماسوله به آنجا مىروند . جورابها و دستكشهاى پشمى ، گيوه و برخى پوشاكهاى سنتى ، كه زنان و دختران ماسوله را مشغول داشته از مهمترين صنايع دستى ماسوله به شمار مىروند . اغلب مغازه‌هاى شهر مملو از اين كالاهاست . تنوع رنگها و زيبائى فوق العاده بافته‌هاى سنتى ماسوله بازديد كنندگان را مجذوب ساخته آنها را به خريد آنها تشويق مىكند . 8 - 7 - 3 - تالش شهر تالش مركز شهرستان تالش است و شهرى است نوبنياد كه از سابقهء آن بيش از 50 سال نمىگذرد . مركز شهرستان تالش قبلا در شفارود و پس از آن در شهرى به نام كرگانرود واقع در 6 كيلومترى شرق شهر فعلى در كنار دريا بود . اين شهر پس از اين‌كه راه شوسه آستارا - انزلى به وسيلهء روسها اسفالت شد و عمليات پل‌سازى بر روى رودخانه كرگانرود در محل فعلى شهر تالش به اتمام رسيد ، با رونق گرفتن محل جديد اعتبار خود را از دست داد . تالش كه در آن‌زمان هشتپر ناميده مىشد به مركز تجارى و سپس مركز ادارى شهرستان تبديل گرديد و امروزه به رشد بسيار سريعى در دو طرف اين جادهء اصلى ادامه مىدهد . شهر تالش از سه امتياز بزرگ طبيعى برخوردار است كه رونق آن را موجب شده است . نخست اين‌كه شهر در پاى كوه قرار دارد و جبههء غربى آن را كوههاى پوشيده از جنگل تشكيل مىدهند . دوم اين‌كه رودخانهء پرآب كرگانرود كه بزرگترين رودخانه ناحيهء تالش است از وسط شهر مىگذرد و با جريان دائمى آب و بستر سنگلاخى خود منظره بسيار زيبائى به شهر بخشيده است . سوم اين‌كه شهر تالش بزرگترين مركز شهرى در فاصلهء ميان آستارا تا بندر انزلى است . در اين فاصله 150 كيلومترى تعداد زيادى از روستاها و شهركهاى كوچك وجود دارند كه نيازهاى اصلى مورد احتياج خود را از شهر تالش تأمين مىكنند . شهر تالش به دليل نوبنياد بودن آن آثار تاريخى قابل توجهى ندارد . تنها يادمان قابل توجه آن ساختمان حكومتى متعلق به نصرت الدولهء سردار امجد است كه از بناهاى دورهء قاجار به شمار مىرود . خرابه‌هاى آن‌كه به سان ديگر بناهاى گيلان در ميان انبوهى از گياهان و علفزارها در آستانه تخريب كامل قرار داشت ، در اواسط دههء 1340 توسط جمعيت شيروخورشيد سابق خريدارى و نوسازى شد . اين ساختمان پس از نوسازى مدتى در اختيار شيرو خورشيد بود و در حال حاضر بسيج سپاه در آن مستقر است . بلوار ساحلى تالش از گردشگاههاى اين شهر است . تالش شهرى است سرسبز و از نظر اقتصادى بسيار پرتحرك . قلعهء ليسار كه از قلاع باستانى و تاريخى ناحيهء تالش است در 15 كيلومترى شمال شهر تالش واقع شده است . از خرابه‌هاى شهر قديم كرگانرود كه در ساحل دريا قرار داشت ، امروزه جز يك حمام قديمى چيزى باقى نمانده است . راه مساكن پيش از تاريخ مريان كه قبلا بدان اشاره شد از شهر تالش منشعب شده و در جهت غرب تا دهكدهء مريان ادامه مىيابد . تالش يك ناحيهء كشاورزى و دامدارى است . از همين‌رو توليدات صنعتى خاصى ندارد ، به جز گليم و جاجيم‌بافى كه در نواحى كوهستانى رواج دارد ، صنايع دستى ديگرى در تالش ديده نمىشود . اما از نظر فراوانى محصولات كشاورزى شهرى است كه به دليل پويائى اقتصادى هميشه مىتوان همه‌چيز را در آن پيدا كرد . شهر تالش تا ساحل دريا 6 كيلومتر فاصله دارد و از طريق راههاى خوب